Hangi Atıklar Geri Dönüştürülür? Tam Liste

Türkiye'de Geri Dönüşüm Oranları

Türkiye, son on yılda geri dönüşüm alanında önemli adımlar atmış olsa da Avrupa Birliği ortalamasının hâlâ gerisindedir. Avrupa'nın pek çok ülkesi atıklarının yüzde altmış ila yetmişini geri dönüştürürken Türkiye bu oranı ancak yüzde yirmi ila otuz bandında tutabilmektedir. Bu farkın kapatılması hem bireysel bilinç hem de altyapı yatırımlarıyla mümkün olacaktır.

Evlerde ve işyerlerinde üretilen atıkların büyük çoğunluğu aslında geri dönüştürülebilir niteliktedir. Sorun, bu atıkların doğru ayrıştırılmaması ve yanlış atık akışına karışmasıdır. Bu rehberde hangi atıkların geri dönüştürülebildiğini, hangilerinin dönüştürülemediğini ve her kategorinin yaklaşık değerini öğreneceksiniz.

Kağıt Atıklar

Kağıt, en yaygın ve en kolay geri dönüştürülebilen atık türlerinden biridir. Bir kez geri dönüştürülen kağıt, yeni kağıt üretiminde yüzde altmışa kadar enerji tasarrufu sağlar.

Kabul edilenler:

• Gazete ve dergiler
• Ofis kağıtları (beyaz ve renkli)
• Karton ve mukavva kutular
• Kağıt torbalar ve zarflar
• Kitaplar ve defterler (spiral veya yapıştırmalı cilt ayrılmalı)
• Temiz kağıt bardak ve tabaklar

Kabul edilmeyenler:

• Yağlı ve ıslak kağıtlar
• Karbon kağıdı
• Balmumu kaplı kağıt
• Yapışkan etiketler
• Isıl kağıt (market fişleri)
• Lamineli kağıt ürünler

Yaklaşık değer: 1,5 – 5 ₺/kg (beyaz ofis kağıdı en yüksek, gazete en düşük)

Metal Atıklar

Metal hurda, geri dönüşümde en değerli kategoriyi oluşturur. Metaller, geri dönüşüm sürecinde kalite kaybı olmadan tekrar tekrar kullanılabilir; bu özellik onları sürdürülebilirlik açısından ideal yapar.

Kabul edilenler:

• Demir ve çelik (inşaat demirleri, profil, kapı, araç parçası)
• Bakır (kablo, boru, lama, motor sargısı)
• Alüminyum (profil, folyo, jant, pişirme kabı)
• Pirinç/sarı maden (musluk, vana, kapı kolu)
• Paslanmaz çelik (mutfak ekipmanı, endüstriyel boru)
• Kurşun (akü plakaları, ağırlıklar)
• Çinko ve nikel alaşımları

Kabul edilmeyenler / düşük değerliler:

• Radyoaktif metal içeren parçalar (yetkili kurumlara teslim edilmeli)
• Patlayıcı veya yanıcı madde içeren kaplar
• Boya, yağ veya kimyasal kaplı metaller (temizlenmeden düşük değer alır)

Yaklaşık değer: Demir 3-6 ₺/kg, alüminyum 25-40 ₺/kg, bakır 180-280 ₺/kg

Plastik Atıklar

Plastik geri dönüşümü biraz daha karmaşıktır çünkü farklı plastik türleri farklı işlem gerektirir. Kabın altındaki üçgen içindeki numara, plastik türünü belirtir.

Kabul edilenler:

• PET (1): Su şişeleri, meşrubat şişeleri — yüksek değer
• HDPE (2): Deterjan, şampuan ve süt bidonları — yüksek değer
• PP (5): Plastik kaplar, kasalar, kapaklar — orta değer
• PS (6): Köpük ambalaj, yoğurt kabı — düşük değer

Kabul edilmeyenler:

• PVC (3) borular ve profiller — sınırlı kabul, klor içeriği sorunludur
• Gıda kalıntısı olan plastikler (yıkanması gerekir)
• Çok katmanlı kompozit ambalajlar (cips paketi, kahve torbası)
• Medikal plastikler

Yaklaşık değer: PET 2-6 ₺/kg, HDPE 3-7 ₺/kg, karışık plastik 1-3 ₺/kg

Cam Atıklar

Cam teorik olarak yüzde yüz geri dönüştürülebilir bir malzemedir ve bu işlem sırasında kalite kaybı yaşanmaz. Cam geri dönüşümü, yeni cam üretimine göre yüzde otuz enerji tasarrufu sağlar.

Kabul edilenler:

• Şişe camı (içecek, yemek şişeleri)
• Kavanozlar
• Cam bardak ve tabaklar (renk ayrımı yapılabilirse daha iyidir)

Kabul edilmeyenler:

• Ayna camı (kaplanmış)
• Otomobil camları (lamine)
• Porselen ve seramik
• Isıya dayanıklı cam (Pyrex vb.)
• Kristal cam (kurşun içerir)
• Ampul camı

Yaklaşık değer: Çok düşük (0,1-0,5 ₺/kg), genellikle bireysel satış yerine belediye sistemi tercih edilir.

Organik Atıklar

Organik atıklar para etmez ama doğru yönetilirse toprağa değerli katkı sağlar. Tüm atıkların yaklaşık yüzde kırkını organik atıklar oluşturur; bu atıkların doğru yönetimi, çöp sahası kullanımını önemli ölçüde azaltır.

Kabul edilenler (kompost veya belediye organik atık):

• Meyve ve sebze kabukları
• Yemek artıkları (et hariç kompost için)
• Çay ve kahve telvesi
• Bahçe atıkları (yaprak, çim)
• Yumurta kabuğu

Kompost için uygun olmayanlar:

• Et, kemik ve süt ürünleri (koku ve zararlı hayvan çeker)
• Yağlı yemekler
• Hasta bitki artıkları

Yaklaşık değer: Parasal değer yok; ancak kompost olarak bahçede kullanım değeri yüksektir.

Elektronik Atıklar (E-Atık)

E-atık, hem en tehlikeli hem de en değerli atık kategorilerinden biridir. Elektronik cihazlar içerdikleri değerli metaller (altın, gümüş, paladyum, bakır) nedeniyle yüksek ekonomik değer taşırken kurşun, cıva ve kadmiyum gibi zehirli maddeler de barındırır.

Kabul edilenler:

• Akıllı telefon ve tabletler
• Bilgisayar, laptop ve monitor
• Yazıcı ve tarayıcı
• Televizyon
• Küçük ev aletleri (saç kurutma makinesi, blender vb.)
• Beyaz eşya (buzdolabı, çamaşır makinesi)
• Piller ve şarj cihazları

Nereye götürülür: Yetkili e-atık toplama noktaları, büyük market zincirleri, GSM operatör mağazaları veya belediye e-atık günleri.

Yaklaşık değer: Cihaza göre değişir; eski bilgisayar 50-300 ₺, akıllı telefon 100-500 ₺, yoğun bakır/metal içeren büyük ekipman daha fazla değer taşır.

Tehlikeli Atıklar

Bazı atıklar geri dönüştürülebilir olsa da standart geri dönüşüm kanallarına verilmez; özel bertaraf yöntemleri gerektirir. Bu atıkları asla çöpe, lavaboya veya kanalizasyona atmayın.

• Piller ve aküler: Alkalen piller, lityum piller, kurşun-asit aküler — yetkili toplama noktalarına
• Boyalar ve solventler: Yerel tehlikeli atık toplama günleri
• İlaçlar: Eczanelerin ilaç geri toplama kutularına
• Yağlar (motor yağı, bitkisel yağ): Belediye yağ toplama noktalarına
• Floresan lambalar: Cıva içerir; özel toplayıcıya veya e-atık noktasına
• Tarım ilaçları ve ambalajları: Yetkili zirai ilaç toplama noktalarına

Geri Dönüştürülebilir Materyaller Özet Tablosu

Sık Sorulan Sorular

Karışık atıkları geri dönüşüm kutusuna atabilir miyim?

Hayır, karışık atıklar geri dönüşüm sürecini zorlaştırır. Plastik, kağıt, cam ve metal atıkları ayrı ayrı toplamanız idealdir. Belediyenizin sistemi izin veriyorsa kuru geri dönüşüm (kağıt, plastik, metal bir arada) mavi kutuya atılabilir; ancak cam her zaman ayrı tutulmalıdır.

Yıkamadan önce plastikleri geri dönüşüme verebilir miyim?

Kirli ve gıda kalıntılı plastikler kabul edilebilir ancak kaliteyi düşürür. Yüklü çamaşır makinesi dolusu enerji harcamadan hafif bir durulama yeterlidir. Geri dönüşüm kutularına atılan kirli plastikler bazen tüm partiyi reddettirebilir; bu nedenle en azından büyük kirlilikleri temizlemek önerilir.

Alüminyum folyo geri dönüştürülebilir mi?

Evet, alüminyum folyo geri dönüştürülebilir. Ancak çok ince olduğundan belediyenin geri dönüşüm kutularında sorun yaratabilir. Birkaç folyo parçasını bir top haline getirip hurdacıya götürmek daha uygun bir yöntemdir. Temiz folyo, hafif olmasına rağmen kg başına oldukça yüksek değer alır.